المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
425
مروج الذهب ( فارسى )
شده و سر سبزى بهم پيوسته و اعتدال آنجا را فرا گرفته و مزاج مردمش صاف و ذهنشان روشن شده و هوششان تند و زهرهشان محكم و ادراكشان تند و عقلشان نيرومند و بصيرتشان استوار است عراق قلب زمين است و از روزگار قديم منتخب بوده است كه كليد مشرق و طريق نور است و مردمش رنگ معتدل و بوى پاكيزه و مزاج خوب و قريحه فرمانبر ، دارند و مجموعه فضائل و نتيجه نيكىها در آنها فراهم است . فضائل عراق بسيار است كه گوهر پاك و نسيم خوش و خاك معتدل و آب فراوان دارد و زندگى آنجا آسوده است . ديار جبال تن را خشن و سخت و فهم را كند و نابود و عقل را تباه كند و همت را بميراند كه خاك سخت و هواى سنگين و غليظ و بادهاى مختلف دارد و آثار برانگيزد . و اخلاق و صورتها اى امير مؤمنان با ولايت متناسب و هم آهنگ و همانند باشد هر ولايت كه هواى معتدل و آب سبك و غذاى خوب دارد صورت و اخلاق مردمش متناسب و هم آهنگ آن شود و با عناصر اساسى كه قوام ولايت بدانست همانند باشد و هر ولايت كه از اعتدال بگردد مردمش دچار آشفتگى حال شوند . خراسان سر را بزرگ و تن را درشت و عقل را لطيف كند و مردمش عقل بزرگ و همت بلند و عمق و انديشمندى و راى روشن و حسن تشخيص دارند . فارس عرصهاى پر مايه است كه هواى رقيق و آب بسيار و درختان انبوه و ميوه فراوان دارد و مردمش تنگ چشم و بخيل و بدخوى و دونهمتند و رند و نيرنگباز خوزستان هواى تيره دارد كه عقل را تباه و فهم را كند و همت را سست و جوانمردى را ريشه كن كند و مردمش را چون گوسفند برانند كه غوغاى نادانند سرزمين جزيره چون دشت هواى لطيف دارد با حاصل و درخت و مردمش پرقوت شجاعند . و دشت اى امير مؤمنان بهترين و خوبترين قطعات زمين است و برترين و برجستهترين قسمت آن فلاتها و مرتفعات است كه باد ، آلودگى و آفت از مردم آنجا دور كند و مسكن خوب و آب صاف و نسيم سالم دارد و تيرگى و ناراحتى آنجا